Đạo đức là gì? Một góc nhìn về vấn đề đạo đức

Đạo đức là gì? Và tại sao nó luôn trở thành một vấn đề của xã hội? Và chúng ta luôn bị chia rẻ bởi chúng?

Một quan điểm cho rằng Đạo đức là chính cái chúng ta thể hiện như bản chất của chính mình. Có hàng tá tiêu chuẩn đạo đức khác nhau cùng tồn tại, và ta luôn phải chọn lựa, nó luôn là sự mơ hồ, do vậy, chẳng thể có một thứ đạo đức “nay thế này mai thế nọ” hay nói theo ngôn ngữ kỹ thuật là “tiêu chuẩn kép”. Mỗi người đều tìm thấy sự hợp lý cho riêng mình hài hòa trong cộng đồng mà hành vi đạo đức được xem xét.

Trước hết, cần phải nhìn nhận đạo đức là một tập hợp các tiêu chuẩn hành vi được thiết lập bởi những thế lực chi phối xã hội. Trong mỗi cộng đồng, sẽ có những nhóm chi phối và họ sẽ định chuẩn các hành vi đạo đức trong phạm vi ảnh hưởng của mình. Khi cộng đồng đó ảnh hưởng lên các cộng đồng khác, các tiêu chuẩn hành vi tạo thành đạo đức của họ cũng sẽ được áp đặt lên các cộng đồng khác trong những sự phán xét và áp đặt. Đạo đức do vậy là một bộ công cụ định hướng hành vi, xác lập nên những cái có thể và không thể, đúng và sai, được và không được… tóm lại, một công cụ để phân chia xã hội, nhờ đó tầng lớp thống trị quản trị và điều hướng được xã hội.

Thứ hai, đạo đức chính là cách thức để tạo thành các nền tảng quan hệ xã hội, nó hình thành nên cái cách các thành viên trong xã hội tương tác với nhau, phân chia thứ bậc và định vị hành vi của mình trong các giao tiếp và ứng xử xã hội. Được đặt định bởi các tầng lớp thống trị xã hội và có tính kế thừa lịch sử, đạo đức trở thành một “sợi dây vô hình” ràng buộc các cá thể trong cộng đồng mà nhờ đó giai tầng thống trị có thể vận dụng để phán xét và cưỡng chế các cá thể của cộng đồng gián tiếp thông qua áp lực xã hội. Chính vì vậy, đạo đức luôn là một phương thức bảo vệ lợi ích của nhóm chi phối xã hội nhân danh xã hội nhờ sự chia rẽ xã hội. Đạo đức, do vậy, luôn là nguyên nhân của mọi sự chia rẽ xã hội.

Cuối cùng, đạo đức chính là cơ sở để lý giải cho tính hợp lý/không hợp lý của các hành vi nhất định. Nó được vận dụng như một cơ sở để thuyết phục hay phán xét, và điều đó tùy thuộc vào nhóm chi phối xã hội vận dụng được hệ đạo đức của mình ảnh hưởng như thế nào lên xã hội. Không có chân lý hay một hệ chuẩn đạo đức phổ quát duy nhất cho xã hội. Trong bất kỳ xã hội nào cũng luôn tồn tại những hệ chuẩn đạo đức khác nhau và tùy năng lực ảnh hưởng xã hội của nhóm chi phối các hệ chuẩn đạo đức này, mà mức độ chi phối và ảnh hưởng của hệ chuẩn đạo đức đó sẽ chi phối xã hội nhiều hay ít, và do đó, tính hợp lý/không hợp lý cao hay thấp của một hành vi nào đó. Đạo đức, do vậy, luôn là vấn đề của xã hội.

Nhân danh đạo đức luôn là một trò chơi “phán xét” không công bằng và luôn bị lợi dụng để áp đặt những kỳ vọng của nhóm chi phối lên những người bị chi phối.

Nguồn: Giang Lê